کم‌کم به فصل گرما می‌رسیم و تحمل دمای خانه و محل کار هم بدون وسایل تهویه و خنک‌کننده غیرممکن به‌نظر می‌رسد. پس بد نیست مروری کوتاه بر پیدایش این دستگاه‌ها از قرون وسطی تا قرن بیستم داشته باشیم. درحالی‌که حرکت گرما از طریق ماشین‌های خاص برای تهویه هوا را می‌توان اختراعی مدرن دانست، خنک‌ کردن ساختمان چندان جدید نیست.

رومی‌های پولدار عهد باستان از گردش آب از درون لوله‌هایی که درون دیوارها جاسازی شده بودند، به خنک کردن خانه‌های مجللشان می‌پرداختند. در قرن دوم میلادی مخترع چینی، دینگ هوآن یک فن چرخشی را با هشت چرخ هرکدام به قطر سه متر، برای تهویه هوا ساخت. این دستگاه با نیروی انسانی کار می‌کرد. در سال 747، امپراتور ژوان‌زونگ در قصر سلطنتی خود دستور به ساختن یک اتاق خنک داد؛ بنا بر توصیفاتی که از آن وجود دارد به وسیله چرخ‌های گردنده‌ای که با آب کار می‌کردند و همچنین جت‌های آبی که به‌صورت فواره می‌پاشیدند، هوا را خنک می‌کردند. منابع مکتوب ذکر می‌کنند که در زمان خاندان سونگ (1279-960) این فن‌ها بیش از پیش مورد استفاده قرار گرفتند.

مصادف با قرون وسطی در اروپا، در ایران ساختمان‌هایی وجود داشتند که برای خنک کردن آن‌ها در فصل‌های گرم از آب‌انبار و برج‌های باد استفاده می‌شد. این آب‌انبارها مخازن زیرزمینی نبودند بلکه حوضچه‌های بسیار بزرگ و روبازی بودند که آب باران را جمع‌آوری می‌کردند. برج‌های باد هم پنجره‌هایی داشتند که هوای بیرون را می‌گرفتند و آن‌ها را به سمت پایین و درون ساختمان هدایت می‌کردند و با برخورد به این حوضچه‌ها باعث بخار شدن آب می‌شدند و هوای درون ساختمان را خنک می‌کردند.

در همان زمان هواکش‌ها در مصر ابداع شدند و در بسیاری از خانه‌های قاهره مورد استفاده قرار گرفتند. آن‌ها بعدا به‌طور دقیق توسط عبداللطیف بغدادی در سال 1200 شرح داده شدند. او نوشت که تقریبا تمامی خانه‌های قاهره از هواکش‌ استفاده می‌کنند و قیمت آن‌ها از یک تا 500 دینار بنا به اندازه‌ و شکلشان متغیر است. بسیاری از آن‌ها رو به قبله ساخته می‌شدند. در سال‌های 1600، کرنلیوس دربل، با اضافه کردن نمک به آب پدیده‌ای به‌نام «تبدیل تابستان به زمستان» را برای جیمز اول از انگلستان شرح داد.

در سال 1820، «مایکل فارادی» دانشمند و مخترع بریتانیایی کشف کرد که اگر آمونیاک را فشرده و مایع کند و سپس اجازه دهد تا آن مایع تبخیر شود، می‌تواند باعث خنک شدن هوا شود. در سال 1842، فیزیکدانی از فلوریدا به‌ نام «جان گوری» از فناوری فشرده‌سازی برای تهیه یخ استفاده کرد، تا با آن هوای بیمارستانی را که در آن کار می‌کرد خنک کند. او امید داشت که از آن وسیله بتواند برای خنک کردن خانه‌ها نیز استفاده کند. او حتی به این فکر بود که زمانی بتوان خنک‌کننده‌ای مرکزی درست کرد که بتواند یک شهر را خنک کند. باوجود اینکه دستگاه او چندان دقیق و مناسب کار نمی‌کرد، توانست ماشین یخ‌ساز خود را در سال 1851 به ثبت برساند. گوری بعد از فوت پشتیبان مالی‌اش دیگر نتوانست روی بهبود عملکرد دستگاهش کار کند و امیدش برای موفقیت از دست رفت. در کتاب زندگی‌نامه او آمده است که گوری، «فردریک تودور» یا سلطان یخ را مقصر شکستش می‌دانست و به او ظنین بود که کمپینی را برای بدنامی و شکست اختراع او راه‌اندازی کرده است.

دکتر گوری در سال 1855، در فقر از دنیا رفت و ایده ساخت تهویه‌کننده‌های هوا به مدت 50 سال به فراموشی سپرده شد.

اولین مصارف تجاری تهویه‌کننده‌های هوا برای کاربرد در فرایندهای صنعتی بود تا برای راحتی شخصی. در سال 1902 اولین تهویه‌کننده الکتریکی توسط «ویلیس هاویلند کریر» در نیویورک اختراع شد. این دستگاه نه تنها دما، بلکه رطوبت را نیز کنترل می‌کرد. بعدها کریر به فکر افتاد تولید را در محیط کار با به‌کار بردن تهویه مناسب بالا ببرد و اینگونه شد که «شرکت تهویه هوای کریر امریکا» راه‌اندازی شد. بعد از مدتی تهویه هوا نه تنها در محیط کار، بلکه در منازل و اتومبیل‌ها هم به‌کار رفت و این دوره مصادف با اوج‌گیری فروش املاک در امریکای دهه 1950 بود.

در سال 1906، «استوارت کریمر» امریکایی به‌دنبال راهی بود که بتواند رطوبت مناسب را به هوا اضافه کند. او این موضوع را برای عملکرد بهتر فرایندهای وابسته به پارچه‌بافی‌اش دنبال می‌کرد. اولین دستگاه‌های تهویه و یخچال‌ها از گازهای قابل اشتعال سمی مثل آمونیاک یا متیل کلوراید یا پروپان استفاده می‌کردند. «توماس میدگلی» اولین گاز کلروفلوئورکربن به نام «فریون» را در سال 1928 ساخت. این گاز برای انسان خطر کمتری داشت ولی بعدها کشف شد که برای لایه اوزون مضر است و در نهایت می‌تواند باعث بیماری‌های پوستی مثل سرطان، از بین رفتن گیاهان و کاهش پلانکتون‌های اقیانوس شود. برنامه‌های جهانی در این راستا است که این گاز تا سال 2020 از تمامی دستگاه‌ها حذف شود. نوآوری در زمینه فناوری‌های تهویه هوا ادامه داشت و هرچه به امروز نزدیک‌تر می‌شویم این نوآوری‌ها تاکید بیشتری بر مصرف بهینه انرژی و کیفیت بهتر هوای داخل خانه دارد. در حال حاضر دی‌اکسیدکربن طبیعی به‌عنوان جایگزینی برای ماده‌های خنک‌کننده امروزی، پیشنهاد می‌شود.