هفته نامه فارغ التحصیلان :«گردشگری تنها صنعتی است که میتواند ثروت را به عادلانهترین شکل ممکن توزیع کند. ما از عدالت سخن میگوییم و باید به این موضوع توجه کنیم که گردشگری تنها یک کار لوکس برای افراد مرفه نیست. با گردشگری و توسعه آن، عملا میتوانیم عدالت را پیاده کنیم».
این جملات، بخشی از تحلیلهای محمدرضا برزین، رئیس ستاد تبلیغات و نمایشگاههای گردشگری کشورمان است. با او درباره نحوه فعالیت مجموعه تحت مدیریتش و تاثیر آن بر ایجاد اشتغال سخن گفتیم.
او گرچه گردشگری را نیازمند حرکتهایی قوی و موثر برای تکاپو و تحرک بیشتر میداند، به حرکت آهسته و پیوسته معتقد است و به همین دلیل، چندان به تصمیمگیران کلان کشور که هنوز ردیف بودجهای برای این مقوله مهم در نظر نگرفتهاند، خرده نمیگیرد؛ او میکوشد با همین منابع محدود، کار را پیش ببرد.
این مدیر 50 ساله میگوید: «با برپایی هر نمایشگاه گردشگری در عرصه بینالمللی، نگاهها به ایران تغییر میکند. در این راه ما عدهای را به کار میگیریم و این یعنی شغل آنان را تقویت میکنیم یا حمایت؛ مثل هنرمندان صنایع دستی و نظایر آن. اما زمانی موفق عمل میکنیم که تبلیغات ما موثر واقع شود و بتوانیم برای 100 هزار و 150 هزار نفر از طریق گردشگری شغل ایجاد کنیم». این مدیر فعال در حوزه گردشگری معتقد است تبلیغات در عرصه گردشگری میتواند به ورود گردشگر و ورود گردشگر به ایجاد شغلهای متعدد در جامعه منجر شود.
برپایی نمایشگاه، شرکت در نمایشگاههای گردشگری و تبلیغات در آن چه کمکی به بحث اشتغال در حوزه گردشگری میکند و اساسا شما به این مقوله یعنی ایجاد اشتغال به عنوان هدف فکر میکنید و بعد در این نمایشگاهها شرکت میکنید یا نه؟
بگذارید اول من توضیحی بدهم. سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در دی 1384 با هدف تجمیع فعالیتهای تبلیغاتی برای کشور در حوزه گردشگری، ستاد تبلیغات و نمایشگاهها را راهاندازی کرد. همانطور که میدانید گردشگر، مقصدی را برای سفر انتخاب میکند که از بابت آن خیالش راحت باشد. تبلیغات در واقع به اطمینان خاطر دادن به گردشگران میانجامد و با توجه به سیل گسترده تبلیغات منفی علیه کشورمان، کار ما بسیار سخت بوده و است. با این حال، ما در فاصله این پنج سال، در بیش از 60 نمایشگاه شرکت کردیم و موفقیتهای خوبی هم کسب کردیم. کار ما تمرکز بر حضور در نمایشگاههایی بوده که بازار هدف گردشگری ایران محسوب میشده است. در این راه، آژانسهای فعال در زمینه تور داخلی، گروههای هتلی فعال، خطوط پروازی کشورمان، تورگردانان و گروههایی که ظرفیت ارائه پکیجهای سفر در کشور را دارند علاوه بر آن در این نمایشگاهها ما را همراهی میکردند. به این مجموعهها مناطق آزاد هم اضافه شدند. با این توضیحات باید خلاصه بگویم که ما در این مدت، 15 نمایشگاه داخلی داشتهایم، در 60 نمایشگاه خارجی شرکت کردهایم، 10 برنامه گرامیداشت هفته فرهنگی برپا کردهایم، 12 نمایشگاه عکس برگزار کردهایم و همچنین، 10 همایش مرتبط با مفاخر ایران برگزار کردهایم که همه اینها به توسعه بازار گردشگری کمک کرده و توسعه بازار گردشگری هم یعنی امکان ایجاد و توسعه شغل در این عرصه. تولید 500 قلم کالای تبلیغاتی به 17 زبان بینالمللی نیز نیازمند پشتیبانی است و تولید اقلام تبلیغاتی مشاغل مربوط به خود را در پی خواهد داشت.
پس برپایی نمایشگاه به طور مستقیم بر ایجاد مشاغل گردشگری تاثیری نمیگذارد و در واقع بستری است برای توسعه گردشگری و از این طریق تاثیری غیرمستقیم دارد.
ببینید این حرف درست است. «شوپابلیک» است و برای همین مجالی است برای ما که در این نمایشگاهها هنرنمایی و ظرفیتهایمان را ارائه کنیم. در چنین فرصتی هر کدام از فعالان بخش خصوصی گردشگری که در نمایشگاه حاضرند و بستههای خود را عرضه میکنند در صورت موفقیت، عملا چرخه کار و اشتغال مربوط به آن راه افتاده و این همان چیزی است که تبلیغش را میکنند که گردشگری مولد شغل است. اما اصولا کار ما در ستاد تبلیغات و نمایشگاهها، همکاری با بخش خصوصی گردشگری و انجام کار اقتصادی است. پس کار فرهنگی کمتری در نمایشگاهها به معنای عام فرهنگی انجام میدهیم و این موضوع را در جای دیگری با برپایی هفته فرهنگی جبران میکنیم. کار ما در نمایشگاهها اصولا بازاریابی برای ایران و گردشگری کشورمان است. ما با ابزارهای فرهنگیمان این کار را انجام میدهیم. مثلا وقتی گروه موسیقی فولکلور همراه ما در نمایشگاه شروع به نواختن میکند، همه حاضران جذب این اتفاق فرهنگی ایرانی میشوند. نقاشیهایی که ما از ایران عرضه میکنیم، عکسها و پوسترهایی که از ایران توزیع میکنیم همه اقلام فرهنگیاند اما هدف ما اقتصادی است و به اصطلاح بیزینس تو بیزینس است. فعالان گردشگری که به همراه ما در این نمایشگاهها شرکت میکنند، میخواهند بازار کاری خود را تقویت کنند. این انگیزههاست که میتواند برای ما، شغل و رونق اقتصادی به همراه داشته باشد.
با این حساب، در این راه شما به این سادگیها نمیتوانید پیش بروید. در بحث تبلیغات که هم کار پولسازی است و هم تاثیرگذار، باید با دست پر وارد شوید. با اقلام فرهنگی و امثال آن هم نمیشود پیش رفت. مثلا در بحث تبلیغات اینک تلویزیون و ماهواره حرفهای اساسی را میزنند. شما هنوز به تلویزیون و رسانههای اینچنینی دسترسی ندارید؟
بله درست است. ما به شدت از نظر بودجه در محدودیت به سر میبریم. سند چشمانداز 20 ساله وظیفهای برای ما تعیین کرده که تا سال 1404 ایران بتواند پذیرای 20 میلیون گردشگر باشد. این کار نیازمند تبلیغات است تا گردشگران سفر به ایران را در برنامه خود قرار دهند. آن هم در شرایطی که تبلیغات منفی بسیاری علیه ایران ما مطرح است. در این شرایط و بدون بودجه مشخص، چگونه میتوانیم وارد رقابت با سایر رقبای منطقهای و جهانی خود برای جذب گردشگر شویم؟ این کار اساسا شغل و تخصصهای ویژهای را برای جذب گردشگر میطلبد. اما بدون اعتبار مشخص و قابل توجه نمیتوانیم پیش برویم. مثلا شرکت در یک نمایشگاه (نمایشگاه گردشگری برلین) تقریبا 12 میلیارد تومان برای ما هزینه در پی داشته است. با دست خالی نمیتوان برای جذب 20 میلیون گردشگر فعالیت کرد. از طرف دیگر تا پول و سرمایه نباشد، درباره تلویزیون و رسانههای موثر دیگر هم نمیتوان تصمیم گرفت. این کار نیازمند حمایت مشخص دولت است و دولت به عنوان سیاستگذار این بخش، باید بتواند از اهرمهای قدرتمند رسانهای برای تبلیغات گردشگری بهره گیرد. بخش خصوصی به تناسب نیاز و سودش عمل میکند و برای موضوع کلی گردشگری نمیتوان روی بخش خصوصی به طور خاص حساب کرد. بنابراین، اگر ما بر طبل ایجاد شغل از طریق گردشگری میکوبیم که هر گردشگر خارجی میتواند شش تا هشت شغل ایجاد کند، باید ساز و کار جذب تکتک گردشگران خارجی را هم تدارک دیده باشیم.
ببینید الان چند سال است ما مرتب از گردشگری و ایجاد اشتغال از این طریق سخن میگوییم. اما در عمل، هیچ اتفاقی برای آنکه به افق سال 1404 در مورد گردشگری برسیم نیفتاده است. اساسا این حرف که درباره گردشگری میگوییم مولد و اشتغالزاست، درست است؟
مسلما همین طور است. گردشگری تنها صنعتی است که میتواند ثروت را به عادلانهترین شکل ممکن توزیع کند. ما از عدالت سخن میگوییم و باید به این موضوع توجه کنیم که گردشگری تنها یک کار لوکس برای افراد مرفه نیست. با گردشگری و توسعه آن عملا میتوانیم عدالت را پیاده کنیم. با گردشگری میتوان دورافتادهترین نقاط کشور را رصد و معرفی کرد. روستایی در دورترین نقطه از پایتخت و توجه مدیران و تصمیمگیران، با گردشگری کانون توجه و توسعه میشود. برای همین است که میگویند گردشگری میتواند توسعه پایدار را رقم بزند.
بگذارید برگردیم به کاری که شما انجام میدهید و ببینیم برنامههایتان چقدر در حوزه گردشگری منجر به ایجاد شغل به شکل مستقیم و غیرمستقیم میشود. ببینید مثلا در نمایشگاهها شما هدایایی ایرانی به مراجعهکنندگان اهدا میکنید. این هدایا هرچه ظریفتر و غنیتر تولید شده باشد، موثرتر است. بنابراین شما با تمرکز بر نمایشگاهها، مشاغلی را که بتوانند هدایای ایرانی تولید کنند، تقویت میکنید. مثلا مجسمهسازانی که آثارتاریخی ما را نمونهسازی میکنند، مجسمههایی از مشاهیر ایران، تندیسهای کوچک مفاخر ایران و از این نوع اقلام همه مشاغلی را تقویت میکند. در بحث صنایع دستی هم همین مقوله است. پس کار شما به تقویت مشاغل هم میانجامد.
بله درست است. ما با برپایی نمایشگاهها به طور مستقیم مشاغلی را نیاز داریم. ما گرافیست و طراح برای غرفهآرایی در نمایشگاههایمان میخواهیم. گرافیستهای دیگری را میخواهیم تا اقلامی نظیر بروشور و پوستر برایمان طراحی کنند. حمل و نقل و تردد و نظیر آن در جریان نمایشگاهها، شغل ایجاد میکند. همانطور که گفتید هنرمندان صنایع دستی به سفارش ما میتوانند محصولاتی را طراحی و تولید کنند که ما با خرید آن اقلام و عرضه در نمایشگاه، هم شغل آنها را تضمین میکنیم و هم کار فرهنگیمان امان را برای تبلیغ ایران و گردشگریاش انجام میدهیم. اما نکته اصلی اینجاست که شغلهای اصلی و واقعی مورد نظر، در همان بحث ورود گردشگر شکل میگیرد. بنابراین، زمانی ما موفق به ایجاد شغل از طریق گردشگری میشویم که همه این تبلیغات و مولفههایش به موقع اثر کند و فردی در کشوری دیگر، علاقهمند سفر به ایران شود.
اگر شما بتوانید مرتب و مداوم در همه نمایشگاهها شرکت کنید نیز نیازمند نیروی انسانی متخصص و موثرید. این یعنی اشتغال برای بسیاری از جوانان علاقهمند به ایران و گردشگری.
بله درست است. ما در هر نمایشگاه 100 تا 150 نفر شرکتکننده خواهیم داشت. تبعا به تناسب افزایش شرکت ما در نمایشگاههای دیگر، این تعداد بیشتر هم میشود. اما هنر ما زمانی است که برای 100 هزار یا 150 هزار نفر شغل ایجاد کنیم. در مورد افزایش شرکت در نمایشگاهها باید بگویم مادامی که ما ردیف بودجه مشخص نداشته باشیم، نمیتوانیم برنامهریزی مناسبی هم برای این کار داشته باشیم. بنابراین انتظار ما از نمایندگان مجلس شورای اسلامی و تصمیمگیران دولت این است که به مقوله تبلیغات گردشگری و اهمیت آن بیشتر توجه کنند. با این حال ما همچنان سعی میکنیم آهسته و پیوسته راهمان را پیش ببریم. شاید نبود بودجه حرکتمان را آرام کند، اما سعی ما این است که از طرق مختلف حضورمان را در عرصه بینالمللی حفظ کنیم و ایران را آنطور که است، معرفی کنیم.
شما گفتید در نمایشگاههایی که شرکت میکنید فعالان بخش خصوصی میتوانند در غرفه ایران حاضر شوند و به معرفی بستههای سفر و توانمندیهای خود بپردازند. این کار خود نمیتواند مولد شغل باشد؟
بله، ما به محض محرز شدن حضورمان در نمایشگاههای خارجی، فراخوان میدهیم تا فعالان گردشگری داخلی که علاقهمند به حضور در نمایشگاهند، ثبتنام کنند. این فعالان از طریق معرفی توانمندیشان، مشتریهایی برای خود جذب میکنند که به رونق کارشان میانجامد. مثلا تورگردانان بستههایی را در نمایشگاه معرفی میکنند که اگر آژانسهای مسافرتی خارجی علاقهمند به آن شوند برایش مسافر میفرستند. این کار به ایجاد اشتغال و افزایش فرصتهای شغلی گردشگری میانجامد. پس عملا نمایشگاهها برای فعالان خصوصی هم فرصت ایجاد اشتغال غیرمستقیم دارد.
شما به فعالان گردشگری داخلی چه امکان و تسهیلاتی برای حضور در نمایشگاه میدهید و چگونه آنان را ترغیب میکنید؟
ما با پرداخت یارانه، این فرصت را با آنها تقسیم میکنیم. ما خود، غرفه را اجاره میکنیم و بعد در ازای فضایی که در اختیار فعالان بخش خصوصی قرار میدهیم، هزینه اندکی میگیریم. بنابراین ما در قبال فضا و اجارهاش یارانه میپردازیم. در فراخوانمان سعی میکنیم فعالانی که توان داخلی خوبی دارند ولی نمیتوانند در نمایشگاههای خارجی به سبب هزینههایش وارد شوند را جذب کنیم تا آنان با حمایت دولت در این بخش، بتوانند خود را تقویت کنند.
به این فکر بودهاید که ایران میزبان نمایشگاه گردشگری بشود، یعنی نمایشگاه گردشگری در کشورمان برپا شود؟ این موضوع هم به ایجاد یکسری شغل در ایران در زمینه نمایشگاهداری گردشگری و هم جذب فعالان خارجی و سرمایهگذاری برای تورهای ایران کمک میکند.
بله اتفاقا این موضوع در دستور کار ما بوده است. اما نکته اینجاست که اگر نمایشگاهی برپا کنیم و در حد 30 تا 40 کشور شرکت کنند، نتیجه نمایشگاه موفق نخواهد بود. همانطور که قبلا اشاره کردم، تبلیغ منفی علیه کشورمان بسیار است. بنابراین نباید وارد کاری بشویم که نقص داشته باشد. با این حال، ما روی شهر اصفهان در این زمینه مطالعاتی داشتهایم. مشکل، اعتماد کشورهاست وگرنه با سازمان جهانی گردشگری در تماس و مذاکرهایم تا ویژگیهای مورد نظر آنان را تامین کنیم. انشاالله بهزودی شاهد برپایی نمایشگاهی بینالمللی در حوزه گردشگری در کشورمان باشیم.